55

Het Surinaams Javaans

STATUS

Nog niet gebruiken

MENU

Onderaan op elke pagina

 

 

 

Spreekstijlen
Surinaams Javaans

n
b
bn

ngoko informeel, gewoon
basa formeel, beleefd
basa napis zeer formeel, zeer beleefd

 

 

 

Migranten namen hun taal mee naar Suriname

Met de migratie van onze voorouders is het Javaans van IndonesiŽ in Suriname terechtgekomen. Echter, de migranten kwamen uit verschillende gebieden van IndonesiŽ die hun eigen dialectische varianten kennen. Onder de immigranten waren Javanen uit Midden-Java, Soendanezen (West-Java), Madoerezen van het eiland Madoera en Javanen uit Oost-Java. In de beginjaren van de aanwezigheid van de immigranten in Suriname heeft de eerste mengeling plaatsgevonden van die verschillende lokale dialecten uit IndonesiŽ. Later, toen de Javanen in contact kwamen met andere bevolkingsgroepen, namen ze enkele veel gebruikte woorden over, zoals het woord gwenti en moro uit het Sranan tongo (het Surinaams) en bijvoorbeeld jaji (van jahaji, dit betekent 'scheepsgenoot') uit het Sarnami, de Surinaamse variant van het Hindi van India. In de taalkunde noemt men zulke woorden leenwoorden. Het Javaans in Suriname stond en staat voortdurend onder invloed van de omringende talen. De Javanen in het district Nickerie staan voortdurend in contact met de Guyanezen. Het (Surinaams) Nederlands en het Sranan tongo beÔnvloeden continue het Surinaams Javaans. Javaanse kinderen zijn meestal drietalig opgevoed. Ook het Nederlands in Nederland is groot leverancier van leenwoorden. Bijvoorbeeld in de volgende zin: Sťsuk aku arep nang Amsterdam karo trein (Morgen ga ik met de trein naar Amsterdam). Zo ongeveer is de ontwikkeling van het Javaans in Suriname (en Nederland).

 

Het Surinaams Javaans is op twee na de grootste nationale taal van Suriname

Het Surinaams Javaans wordt meer gesproken in huiselijke kringen. Als dagelijkse omgangstaal in de huiselijke sfeer heeft het zich redelijk kunnen handhaven.
De meeste Javanen wonen buiten de stad en zijn meer gericht op de Javaanse levenswijze. Dicht bij elkaar als ťťn grote familie. In de districten Commewijne, Saramacca en Nickerie treft men ook echte Javaanse gemeenschappen.
Er was weinig of geen contact  met de Sranan tongo en Nederlands sprekenden.
De meeste Javanen waren werkzaam in de kleine landbouw in merendeels door Javanen bewoonde dorpen. Men verbouwde rijst, bananen en groente voor de eigen consumptie. Sommigen verbouwden wat meer voor de markt in Paramaribo. 

De tijd brak aan dat de jongeren (de derde generatie) de stad ontdekten en de landbouw van hun ouders in de dorpen achter zich lieten. Dat was ongeveer vlak na de Tweede Wereldoorlog. Het begin van de taalbeÔnvloeding en taalintegratie kondigde zich aan. Dit werd geuit in  veelvuldig code-switching, het voortdurend omschakelen van de ene taal in een andere taal tijdens een conversatie. In sociale contacten werd het Javaans gebruikt en gelardeerd met leenwoorden  uit vooral het Sranan tongo tot onvrede van vele ouderen. Het Javaans werd thuis dan ook minder gesproken. Vaak nam het gebruik van het Sranan tongo de overhand. 

De situatie nu is de verdere ontwikkeling van de taalbeÔnvloeding en taalintegratie. De positie van het Surinaams Javaans wordt verder in het nauw gedreven. In de stad bij de meer ontwikkelden spreken de Javanen veelal het Nederlands. En bij de minder ontwikkelden bedienen zich van het Sranan tongo. In sociale contacten wordt dit onderscheid niet gemaakt. Het Surinaams Javaans wordt gesproken tijdens officiŽle gelegenheden en in eigen kring. Bijvoorbeeld bij huwelijksplechtigheden. En natuurlijk bij de uitzendingen van de Javaanse omroepstations. Voor de ouderen in het formeel en voor de jongeren in het informeel Javaans. Bij wayang voorstellingen wordt nog steeds het Javaans gehanteerd. Ook hier hoort men zo nu en dan woorden uit het Sranan tongo. Bij ludrug voorstellingen, die nu ook bijna aan het verdwijnen is, is het bijna half om half.

Er is nauwelijks sprake van enigerlei ontwikkeling van het Javaans als schrijftaal. Gezien de te late introductie van de officiŽle spelling heeft elk individu een eigen schrijfwijze. Gelukkig is er nu  verandering in gekomen. Maar door de gebrekkige verspreiding weet eigenlijk nog maar heel weinig Javanen die het Javaans volgens de officiŽle spelling schrijven. Het tijdschrift Cikal deed verwoede pogingen om dit te verhelpen. Maar hier is men ook niet in geslaagd de officiŽle spelling, ook weer door de gebrekkige verspreiding, goed van de grond te krijgen. Gezien de weinige belangstelling van de jongeren voor de eigen taal zal de officiŽle spelling van het Surinaams Javaans een doodgeboren kind blijven.

 

Surinaams Javaans is de taal die wordt gesproken door de Surinamers van Javaanse afkomst. Hun aantal wordt geschat op negentigduizend, waarvan er zestigduizend in Suriname en dertigduizend in Nederland woonachtig zijn. Het grootste deel van hen spreekt in meerdere of mindere mate de Surinaamse variant van het Javaans dat op Java (IndonesiŽ): het Surinaams Javaans(SJ).

 

Javaanse Surinamers zijn nakomelingen van de ruim 33.000 mensen die tussen 1890 en 1939 van Java naar Suriname zijn verscheept en daar op de plantages te werk gesteld werden als vervanging van de slaven. De slavernij in Suriname werd in 1863 afgeschaft. Om de productie op de plantages te kunnen voortzetten werd naar alternatieve arbeidskrachten gezocht die gevonden werd in contractarbeiders uit AziŽ.

 

Als men zegt dat het Javaans door Javaanse contractarbeiders naar Suriname meegenomen is, moet men in het oog houden dat er etnisch, geografisch, sociaal en taalkundig de nodige verscheidenheid was. Onder de contractarbeiders waren ook niet-Javaanstaligen die in het begin ook hun eigen taal hebben (Sundanees, Madurees en Maleis). Hoe de communicatie verloopt tussen de Javaanstaligen en de niet-Javaanstaligen in de beginperiode is niet bekend. Er is weinig bekend over die begintijd. Het is in ieder geval zo dat het Surinaams Javaans een ontwikkeling is, in Suriname,  van meer dan honderd jaar.

Suriname is een land waarin door een groot deel van de bevolking dagelijks drie talen naast en door elkaar worden gebruikt: Nederlands als officiŽle taal, Sranan als contacttaal tussen verschillende bevolkingsgroepen (Creolen, Hindostanen, Javanen) en de talen van deze bevolkingsgroepen (met name het Sarnami, Sranan en het Surinaams Javaans). Deze talen beÔnvloeden elkaar wederzijds sterk. Bij het Surinaams Javaans komt dit vooral tot uiting in het veelvuldig gebruik van leenwoorden uit het (Surinaams) Nederlands en het Sranan. Opvallend is dat Indonesische leenwoorden vaak in formele situaties worden gebruikt; in de dagelijkse omgangstaal hoort men ze veel minder.

 

 

 

 

 

Bebuka... Inleiding

 

Pagina's Bebuka
met inleidende informatie

30

Samen verhalen lezen

 

Javaans van Java

 

Pagina's grammatica
voor dagelijks gebruik

49

Woordenlijst Javaans-Nederlands

50

Woordenlijst Nederlands Javaans

 

Surinaams Javaans

 

Pagina's info
met achtergrondinformatie

60

Smartphone website

 

Surinaams Javaans

 

Pagina's basis
zinnen voor dagelijks gebruik

70

Het leven in een dorp

 

Surinaams Javaans

 

Pagina's gezin
zinnen voor dagelijks gebruik

 

Cultuur en geschiedenis

 

Pagina's cultuur
adat en theater

91

Adat... feest en slametan

92

Muziek... gamelan

93

Theater... dans

94

Theater... ludrug

95

Theater... wayang
 

 

Cultuur en geschiedenis

 

Pagina's geschiedenis
slavernij en arbeid op contract

96

Slavernij en plantages

97

Komst van de Javanen

98

Javanen komen uit Midden-Java

99

Arbeid op contract en daarna

100

De blijvers verbouwden rijst