Bebuka... Inleiding

104

De maker van deze website

STATUS

Klaar voor gebruik

MENU

Onderaan op elke pagina

 

 

 

Mijn kennis van de Javaanse taal

 

 

Het Javaans van Java
Mijn kennis van het Javaans van Java is gebaseerd op zes jaar colleges Javaans en aan de Rijksuniversiteit Leiden (nu Universiteit Leiden). En privť onderzoeken. Verder heb ik tien jaar ervaring in het lesgeven van de Javaanse taal aan kinderen en volwassenen in Rotterdam en Den Haag (Nederland). Ook het presenteren van de Javaanse radio in Rotterdam heeft bijgedragen aan mijn kennis van de Javaanse taal. Gedichten en korte verhalen schrijven in het Javaans van Java is een van huidige dagelijkse bezigheden.

 

 

Het Surinaams Javaans
Thuis in mijn geboortedorp Bakkie sprak ik niets anders dan Javaans, in het ngoko. Ook het basa en basa napis heb ik van huis uit meegekregen van mijn ouders en niet te vergeten van mijn grootouders, als voormalige Javaanse contractarbeiders. Tijdens mijn studie Indonesische Talen en Culturen aan de Rijksuniversiteit Leiden (nu Universiteit Leiden) heb ik bijgedragen aan het inleidende gedeelte van het Surinaams Javaans - Nederlands woordenboek van Hein Vruggink en Johan Sarmo. Aan hetzelfde inleidende gedeelte hebben prof. dr. Ben Arps, dr. Willem van der Molen en drs. Ignatius Supriyanto van de Rijksuniversiteit Leiden (nu Universiteit Leiden) hun bijdragen geleverd.

 

 

 

 

 

Opvoeding en onderwijs

 

 
Ik ben geboren in Reynsdorp. Beter bekend als Bakkie in het district Commewijne, Suriname. In Bakkie woonden overwegend Javanen.

Javaanse opvoeding

De taal die wij thuis spraken was Javaans. Mijn ouders en grootouders spraken niets anders dan onze mooie taal uit Java. Ik heb het geleerd van de eerste hand; ex-Javaanse contractarbeiders. Ngoko, basa en krama met krama inggilwoorden. Van mijn lievelingsoma kreeg ik ook onderricht in het bahasa Indonesia, het Indonesisch. Ik ben opgegroeid met de Javaanse cultuur. Mijn familie had een eigen gamelangroep en een ludrug gezelschap. Met wayang, toneel en ludrug gezelschap. Zo ben ik opgegroeid. Na de lagere school in Bakkie ging ik naar de Sint Paulus Muloschool in Paramaribo. Van 1962 tot en met halverwege 1966 had ik een onderkomen in het katholieke jongensinternaat Taman Putra (toen werd putra als putro geschreven).

 

 
Een 10 voor tekenen

Op mijn eindexamen cijferlijst van de Sint Paulus Muloschool prijkt een 10 voor tekenen als cijfer. Dat kwam later van pas tijdens mijn studie aan de Academie van Beeldende Kunsten in Rotterdam, Nederland. Ik studeerde Publiciteitsvormgeving met de disciplines grafische vormgeving, fotografische vormgeving en audiovisuele vormgeving. Deze studie heb ik afgesloten met een diploma.

 

 
Met een jaarticket naar Suriname

Eind 1989 vertrok ik met een jaarticket naar Suriname. Oorspronkelijk voor een vakantie van zes weken. Het werd uiteindelijk een jaar. Ik was en ben nog bevriend met Soekie Irodikromo, de bekende kunstenaar in Suriname die ook op dezelfde academie heeft gestudeerd. Eind jaren zestig hadden wij lief en leed samengedeeld. In Rotterdam.

Met hem heb ik in 1990 Sana Budaya in Paramaribo helpen opbouwen. Letterlijk en figuurlijk. In die periode ontdekte ik dat Javaanse kinderen veelal Sranan tongo praten. Omdat ik het gevoel had gedurende die vakantie mijn familie en de eigen taal en cultuur opnieuw heb leren kennen, heb ik het idee opgevat om na terugkomst in Nederland mijn studie Kunstgeschiedenis aan Rijksuniversiteit Leiden (nu Universiteit Leiden) in te ruilen voor de studie Indonesische Talen en Culturen.

 

 

Academie van Beeldende Kunsten Rotterdam

Naast mijn werk heb ik in de avonduren publiciteitsvormgeving gestudeerd aan de Academie van Beeldende Kunsten te Rotterdam. Ik begon in 1976 en ben in 1981 afgestudeerd op grafische vormgeving, fotografische vormgeving en audiovisuele vormgeving. Vier avonden van maandag tot en met donderdag en dan vijf jaren lang. Ik was geslaagd als eerste en beste van mijn groep. Een ware prestatie voor een dorpsjongen.

 

 
Colleges Javaans Rijksuniversiteit Leiden

Van 1991 tot en met 1997 volgde ik de colleges Javaans van Prof. J.J. Ras, Prof. dr. Ben Arps, dr Willem van der Molen, dr. Jan van den Veerdonk en drs. Ignatius Supriyanto. Ook van enkele gastdocenten uit IndonesiŽ. Omdat ik niet alle colleges algemene verplichte vakken, maar vooral Javaanse vakken heb gevolgd heb ik mijn studie niet doctoraal kunnen afronden. Ik had ook een volledige baan in Amsterdam, woonde in Rotterdam en daartussen ligt Leiden. Maar ik ben behoorlijk dik tevreden met de vele kennis Javaanse taal die ik heb vergaard. Elke dag leer ik nieuwe dingen bij, omdat ik elke dag met Javaans bezig ben. In principe ben ik sinds jongs af aan met de Javaanse taal en cultuur bezig. Later heb ik daar de geschiedenis aan toegevoegd.

 

 

Surinaams Javaans - Nederlands woordenboek

Op vrijdag 20 april 2001 heeft de presentatie van het Surinaams Javaans - Nederlands woordenboek plaatsgevonden. Het is uitgegeven door het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) in Leiden. De presentatie gebeurde in het Faciliteitengebouw van de Universiteit Leiden. Een van de sprekers was ikzelf op uitnodiging van dr. Rosemarijn Hoefte, hoofd van de CaraÔbische afdeling van het KITLV. Ik kreeg op die dag symbolisch het eerste gedrukte exemplaar overhandigd van Hein Vruggink, de samensteller van het unieke woordenboek. Hein Vruggink vond in mij de ambassadeur voor de Javaanse taal. Ik heb nog steeds contact met Hein Vruggink. De mede-samensteller is Johan Sarmo uit Suriname. Hem ken ik ook persoonlijk. In het 'Voorwoord' van het woordenboek staat op pagina viii letterlijk:
"... Ben Arps, Reinier Kromopawiro, Willem van der Molen en I. Supriyanto, die de inleidende gedeelten van nuttige commentaar voorzagen."

Prof. dr. Ben Arps is hoogleraar Javaanse taal en letterkunde, dr. Willem van der Molen is docent Oud-Javaans en drs. Ingnatius Supriyanto docent Javaans aan de Universiteit Leiden. Op 21 en 22 juni 2001 verzorgde Swara BanyuMili, mijn eigen gamelanorkest (ik bespeel de kendhang net als mijn wijlen vader, maar kan ook alle instrumenten bespelen) optredens tijdens het 150-jarige jubileum van het KITLV.

 

 

 

 

 

Vergaring kennis Javaanse taal

 

 
Uit onderstaande en meerdere andere boeken heb ik mijn kennis van de Javaanse taal van Java vergaard tijdens mijn studie aan de Rijksuniversiteit Leiden.
Het eerste boek is van Prof. J.J. Ras bij wie ik op zijn minst vier jaren colleges Javaanse Taal en Letterkunde heb gevolgd. Hieronder de tekst over ngoko, krama en krama inggil. Het staat op pagina 18 van dit geweldige boek dat als een zeer waardevol naslagwerk dient voor deze online cursus Javaans. Later in de cursus zal ik jullie nog meer boeken laten zien die worden gebruikt bij de studie Javaanse Taal en Letterkunde in Leiden.

 

 

In het Javaans wordt scherp onderscheid gemaakt tussen hoffelijk spreekstijl - krama - en de informele of gemeenzame spreekstijl - ngoko.

De informele spreekstijl wordt gehanteerd tussen naaste familieleden en vrienden en kennissen, mits niet gehinderd door een te al te groot leeftijds- of statusverschil. Men kan het gebruik van het ngoko vergelijken met het tutoyeren in het Nederlands.

De hoffelijke spreekstijl - krama - hanteert men tegenover mensen die men niet of niet goed kent of met wie men om redenen van status of leeftijd niet meer intiem omgaat. Het geldt als een teken van geringe ontwikkeling of minder goed ('boerse') manieren om iemand tot wie men in een dergelijke verhouding staat zo maar toe te spreken in ngoko dus op informele wijze. Wanneer men daarentegen gemakkelijk krama spreekt wordt dit gewaardeerd als blijk intelligentie en goede manieren.

Het verschil tussen deze twee spreekstijlen is voornamelijk gelegen in het woordgebruik en het gebruik van affixen (voor- en achtervoegsel). Het aantal krama-woorden is niet overmatig groot. Het omvat minder dan 10% van de totale woordenschat. Maar doordat de betrokken woorden verwijzen naar zaken van alledaagse aard hebben zij een groot gebruiksfrequentie en behoren dus tot dat deel van het vocabularium dat men zich bij het aanleren van de taal het eerst eigen moet maken.

Behalve de krama-woorden zijn er ook nog een klein aantal zogenaamde krama-inggilwoorden. Dit zijn woorden die betrekking hebben op nauw aan iemands gebonden zaken of handelingen, zoals huis, lichaam, vader, zoon of dochter, eten, slapen, zitten, komen, gaan, etc. Deze krama inggil-woorden gebruikt men wanneer men spreekt over een gerespecteerd persoon, ongeacht of men op dat moment krama dan wel ngoko spreekt.

Met andere woorden: Met vrienden en kennissen onderling spreek je ngoko. Tegenover ouderen krama. In beide gevallen met gebruikmaking van de beschikbare krama inggil-woorden. Het lijkt moeilijk, maar dat is het niet. Voor de meeste woorden betreffende het lichaam zijn krama inggil-woorden beschikbaar. Krama inggil-woorden gebruik je altijd ten behoeve van een ander. Nooit voor jezelf. Het zijn 'tembung urmat', woorden van eerbetoon. Als je woorden van eerbetoon voor jezelf gebruikt, plaatst je jezelf op een voetstuk. En dat past niet in de beleefde Javaanse omgangsmanieren.
Zie ook unggah-ungguh op pagina 31.

 

 

Dit is het andere leerboek dat op de Universiteit Leiden gebruikt wordt bij de studie Javaanse taal als onderdeel van de studie Indonesische talen en culturen.

Op de achterkant van het boek staat: Men kan zich overal in IndonesiŽ goed verstaanbaar maken met het Indonesisch, maar behalve in enkele grote steden zal niemand die alleen de nationale taal kent toch weinig begrijpen van wat er om hem of haar heen gezegd wordt. In het dagelijks leven spreken de meeste IndonesiŽrs een van de vele andere talen die de archipel rijk is.

Ruim zeventig miljoen IndonesiŽrs hebben het Javaans als moedertaal, en ook elders wonen grote groepen Javanen, bijvoorbeeld in Suriname en Nederland. 'Hedendaags Javaans' is een hulpmiddel om deze belangrijke taal te leren en zo toegang te krijgen tot een fascinerende cultuur.

Dit is het eerste Nederlandse leerboek waarin het gesproken Javaans centraal staat. Aan de hand van voorbeelden en oefeningen worden de regels uitgelegd om woorden en zinnen te maken. Voor de praktijk van alle dag is kennis van de woordvorming en zinsbouw niet voldoende: het is ook van belang hoe je iets zegt en welke houding je daarbij aanneemt. De culturele aspecten van het taalgebruik komen daarom eveneens uitgebreid aan de orde. De woordenschat van dit boek omvat duizend van de meest voorkomende Javaanse woorden.

De auteurs van 'Hedendaags Javaans' zijn verbonden aan de opleiding Talen en Culturen van Zuidoost-AziŽ en OceaniŽ van de Universiteit Leiden.

Door de colleges van Ben Arps, Els Bogaerts, Willem van der Molen, Ignatius Supriyanto en Jan van den Veerdonk, allen auteurs van dit boek, heb ik mijn kennis van het Javaans van Java op een zodanig niveau gebracht dat ik daar best trots op mag zijn. Prof. Dr. Ben Arps is hoogleraar aan de Universiteit Leiden.

 

 

Dit is het woordenboek Javaans - Nederlands van Rob van Albada en Th. Pigeaud uit 2007. In de spelling van 1991 die weer gebaseerd is op de indertijd op 18 maart 1974 aangekondigde nieuwe spelling. Het wordt uitgegeven door het Koninklijk Instituut van Taal-, Land- en Volkenkunde in Leiden.

 

 

Dit is het woordenboek Surinaams Javaans - Nederlands van Hein Vruggink en Johan Sarmo Het wordt uitgegeven door het Koninklijk Instituut van Taal-, Land- en Volkenkunde in Leiden.

 

 

 

 

 

Brief ambassadeur van IndonesiŽ

 

 

 

Op 28 en 29 mei 2005 werd de Internationale Seminar Javaanse Taal bij de Indonesische Ambassade in Paramaribo gehouden. Hiervoor heb indertijd een persoonlijke uitnodiging van de Ambassadeur van IndonesiŽ in Paramaribo zelf gekregen. En... in het Javaans natuurlijk. Deze wil ik met jullie delen.

 

 

 

Katur dumateng
Bapak Reinier Kromopawiro
ing Nederland

Ndherek nepangaken, kula Suparmin Sunjoyo (Indonesia Ambassador to Suriname), pikantuk alamat/adres panjenengan saking Pak Johan Sarmo. 

Kula kintu pengumuman (bekendmaking ?) bab seminar internasional basa Jawi. Pengumuman punika kula kintu dhateng sedaya Indonesian Embassies ing ndonya, Konsulat Jenderal RI, Konsulat, Departemen Luar Negeri RI, Departemen Dalam Negeri RI, Gubernur Jawa Tengah-Jawa Timur lan Gubernur Daerah Istimewa Yogyakarta (DIY). Pengumuman menika isinipun kirang-langkung makaten: Indonesian Embassy ing Paramaribo, Suriname sesarengan kalian Suriname-Indonesia Friendship Association (SIFA) badhe ngleksanaaken seminar internasional ngrembag basa Jawi ing  Indonesian Embassy Paramaribo, Suriname dinten Setu lan Minggu tanggal 28-29 Mei 2005.

Seminar dipun wontenaken kanthi dhasar:
1.Pasal 32 ayat 2 Undhang-undhang Dhasar 1945 Indonesia ingkang sampun dipun  amandhemen (amended) kaping I ngantos kaping IV:Negari ngormati lan ngrumpaka basa dhaerah ingkang mujudaden kasugihaning budhaya nasional
2.Nanggapi kekajengan ingkang kiat saking masyarakat Suriname keturunan Jawi kangge memetri/nguri-uri/ngleluri basa, seni-budhaya lan tradisi Jawi ing tengahing ombak globalisasi.
3.Kawicaksananing (the policy/beleid) Pamarentah Suriname magepokan kalian basa, dene, sinaosa sampun netepaken bilih basa Landi sampun dados basa nasional, ananging tetep ngayomi basa-basa multi etnis ingkang gesang ing Suriname. (Cathetan: ingkang paling kiat/dominan basa-basa: 
taki-taki, lajeng Hindhi, Jawi/Jawa lan Chinten, lsp.).

Ingkang saged tumut seminar internasional:
1.Paper presenter/ingkang ngajengaken paper, inggih menika: para ahli basa Jawi, ofisiel, akademisi, ingkang magepokan kalian nguri-uri murih lestarining basa Jawi.
2.Peserta (participats) biasa (ingkang tumut seminar nanging sanes paper presenter) kadosta: para priyantun ingkang ngginaaken basa Jawi, observers lan sinten kemawon ingkang remen kalian basa Jawi

Thema Seminar: 
Nguri-uri, nglestantunaken basa, seni-budhaya lan tradisi Jawi ing tengahing ombak globalisasi.

Ragad/bab finasial, akomodasi:
1.Kagem peserta saking luar negeri/manca negari
(ing saknjawinipun Suriname), Panitia Penyelenggara/Organizing Committee mbiyantu transport lokal lan akomodasi sakwontenipun.
2.Ragad kangge rawuh ing Suriname lan wangsulipun dipun tanggel piyambak (dipun bayar piyambak-piyambak).
3.Peserta biasa ( ingkang tumut seminar nanging sanes
paper presenter), inggih menika: Ingkang ngginaaken basa Jawi, observer lan sinten kemawon ingkang remen kalian basa Jawi.
4.Namung kagem peserta seminar internasional 
ingkang dados paper presenter, Panitia
Penyelenggara (Organizing Committee) nyediaaken honorarium sakmurwatipun (a modest sum of money for honorarium)

Alamat/adres lan wekdal seminar:
Seminar dipun leksanaaken ing Ruang Pancasila, Indonesian Embassy, Van Brussellaan No. 3, Paramaribo, Suriname.
Seminar dipun leksanaaken miwiti jam 9.00 enjang ing dinten Setu lan Minggu tanggal 28-29 Mei 2005. Basa ingkang dipun ginaaken: Basa kangge damel paper lan kangge presentasi seminar saged milih: basa Inggris (English), Indonesia utawi basa Jawi (Ngoko utawi krama).

Registrasi lan ngintu paper:
Ingkang badhe tumut seminar saged
ndaftaraken/register dhateng: Panitia Seminar Internasional Bahasa Jawa, Kedutaan Besar RI, Paramaribo Suriname via Fax utawi E-mail nginggil wau. Pendaftaran/registrasi seminar boten dipun suwun bayaran (gratis). Paper ingkang badhe dipun presentasi ing seminar kedah sampun dumugi ing Kedutaan Beasr RI Paramaribo, Suriname dinten Senen, 23 Mei 2005.

Kula dipun cariosi dening Pak Johan Sarmo, bilih penjenengan kados-kados badhe rawuh ing seminra internasional ngrembag basa Jawi menika. Kados cekap ingkang saged kula aturaken ing wekdal menika.  Kula sanget ngajeng-ajeng rawuh  panjenengan ing seminar menika. Ngengeti Panitia Penyelenggara (Organizing Committee) boten gadhah biaya/ragad kathah, mbokbilih panjenengan saged mados sponsor saking Pamarentah Nederland saperlu kangge tumbas ticket pesawat (KLM) saking dalem panjenengan - Paramaribo wongsal-wangsul; biaya transport lokal lan akomodasi sakwontenipun mangke Indonesian Embassy ingkang nanggel (ingkang  mbiyantu). Perlu panjenengan  kawuningani bilih ngantos dinten menika, ingkang sampun badhe presentasi ing seminar sampun wonten 4 saking Suriname, 2 saking Jawi (Yogyakarta), kula ugi nengga peserta/participants saking New Caledonia lan sanes-sanesipun. Mbokmenawi/kados-kados seminar internasional ngrembag basa Jawi nembe kaping sepindhah menika badhe dipun wontenaken ing ndonya (menawi Kongres Basa Jawi ing Tanah Jawi/Indonesia sampun kaping 3, menika saben 5 tahun sepindhah, ingkang pungkasan dipun wontenaken ing Yogyakarta tahun 2001).

Cekap semanten rumiyin kabar saking kula. Salajengipun kula sanget nengga jawaban saking Bapak. Mugi-mugi Bapak saged angrawuhi seminar internasional menika. Matur nuwun.

Salam saking kula,

Suparmin Sunjoyo

 

 

 

 

 

Bebuka... Inleiding

 

Pagina's Bebuka
met inleidende informatie

HOME

Smartphone is de toekomst

 

Javaans van Java

 

Pagina's algemeen
met voorbeeldzinnen

1

De Javaanse taal

2

Javaanse klanken

3

Woorden en zinnen

4

Hoe maak ik zinnen

5

Gewone zinnen en beleefde zinnen

6

Supergaaf ik kan tellen

7

Hoe laat is het nu?

8

Dagen en maanden

9

Jouw huis en ik ben thuis

10

Wat jij eet en wat zij drinken

 

Javaans van Java

 

Pagina's jongeren
met voorbeeldzinnen

11

Gezondheid en fitness

13

Geld verdienen is leuk

14

Studeren voor later

15

Mijn eigen Javaanse taal

16

Rappen en pop Jawa

17

Een videoclip maken

18

Een smartphone gesprek

19

Facebook, Twitter en Whatsapp

20

Chatten, chillen en shoppen

 

Javaans van Java

 

Pagina's gezin
met voorbeeldzinnen

21

Wij leren samen Javaans

22

Ons huis en onze tuin

23

Mama kookt veel en lekker

24

Papa speelt gamelan

25

Mijn broertje heeft een tablet

26

Spelen met andere kinderen

27

Mijn buurmeisje is jarig

28

Een dagje uit met z'n allen

29

Naar school gaan is leuk

30

Samen verhalen lezen

 

Javaans van Java

 

Pagina's grammatica
voor dagelijks gebruik

31

Unggah-ungguh: basa en tatakrama

32

Spreekstijlen: ngoko, madya, krama

33

Voornaamwoorden

34

Telwoorden

35

Werkwoorden

36

Werkwoorden met di-, ka-, ke-

37

Werkwoorden met -i

38

Werkwoorden met -akť

39

Werkwoorden met -an

40

Woordverdubbelingen

41

Gebiedende wijs

42

Zelfstandig naamwoord

43

Bijvoeglijk naamwoord

44

Bijwoord

45

Voorzetsel

46

Voegwoord

47

Uitroepwoord

48

Teksten, gedichten, Javaans schrift

49

Woordenlijst Javaans-Nederlands

50

Woordenlijst Nederlands Javaans

 

Surinaams Javaans

 

Pagina's info
met achtergrondinformatie

51

Internationale Dag Moedertalen

52

Taaldiversiteit in Suriname

53

Taalwet en Taalraad Suriname

54

OfficiŽle talen in Suriname

55

Het Surinaams Javaans

56

Javaanse Surinamers in diaspora

57

Literatuur over Surinaams Javaans

58

Jatas Instituut Paramaribo

59

Surinaams Javaans woordenboek

60

Smartphone website

 

Surinaams Javaans

 

Pagina's basis
zinnen voor dagelijks gebruik

61

Schrijfwijze Moedertalen Suriname

62

Schrijfwijze Surinaams Javaans

63

Basis van het Surinaams Javaans

64

Elkaar begroeten

65

Eten en drinken

66

In de keuken

67

In en om het huis

68

Gebruiksvoorwerpen

69

Kleding en klederdracht

70

Het leven in een dorp

 

Surinaams Javaans

 

Pagina's gezin
zinnen voor dagelijks gebruik

71

Familie en gezin

72

Kinderen van de buren

73

Naar oma en opa

74

Boodschappen doen

75

Wij krijgen visite

 

Surinaams Javaans

 

Pagina's jongeren
zinnen voor dagelijks gebruik

76

Jongeren en leeftijd

77

School en universiteit

 

Cultuur en geschiedenis

 

Pagina's cultuur
adat en theater

91

Adat... feest en slametan

92

Muziek... gamelan

93

Theater... dans

94

Theater... ludrug

95

Theater... wayang
 

 

Cultuur en geschiedenis

 

Pagina's geschiedenis
slavernij en arbeid op contract

96

Slavernij en plantages

97

Komst van de Javanen

98

Javanen komen uit Midden-Java

99

Arbeid op contract en daarna

100

De blijvers verbouwden rijst